RUG-astronomen ontdekken bijzonder ‘slakkenhuis’ in de Melkweg › City of Talent

RUG-astronomen ontdekken bijzonder ‘slakkenhuis’ in de Melkweg

RUG-astronomen ontdekken bijzonder ‘slakkenhuis’ in de Melkweg

RUG-astronomen ontdekken bijzonder ‘slakkenhuis’ in de Melkweg

Het kleine sterrenstelsel Sagittarius, dat 500 miljoen jaar geleden de Melkweg passeerde, heeft de banen van sterren in de buurt van de zon flink verstoord. Dat hebben astronomen van de RUG samen met collega’s uit Barcelona ontdekt toen ze het tweede datapakket van de Europese Gaia satelliet analyseerden.

Waar we altijd dachten dat de Melkweg als een eigen sterrenstelsel is ontstaan, laat deze ontdekking nu iets anders zien. Namelijk dat invloeden van buiten veel belangrijker zijn geweest voor de vorm die de Melkweg heeft. En dat doet nogal wat met de sterrenkunde. “We moeten dit op een of andere manier opnemen in de modellen die de evolutie van sterrenstelsels beschrijven”, concludeert hoogleraar sterrenkunde Amina Helmi van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). Afgelopen week publiceerden de astronomen de bevindingen in het wetenschappelijke tijdschrift Nature.

Dwergsterrenstelseltje

“De schijfvormige structuur in de buurt van de zon is verschoven. Iets heeft er een flinke trap tegen gegeven”, aldus Helmi. Met de gegevens van de Europese Gaia-satelliet ontdekten de astronomen een structuur als een slakkenhuis. Wat dat laat zien? Dat een flink deel van de sterren niet alleen ronddraait in het vlak van de schijf van de Melkweg, maar ook erboven. Zo ontstaat een spiraalvormige structuur. Zo’n slakkenhuis is niet eerder waargenomen en uit de vorm kan worden afgeleid wanneer de ‘trap’ die voor de structuur heeft gezorgd, heeft plaatsgevonden. Waarschijnlijk rond de 500 miljoen jaar geleden. Precies wanneer het dwergsterrenstelsel Sagittarius de Melkweg passeerde. En door de koers die dit sterrenstelseltje op dit moment volg, wordt het ergens in de komende 500 miljoen jaar door de Melkweg opgeslokt.

Grote impact

Maar de allergrootste verrassing is de grootte van de impact van de passage. Helmi: “Tot nu toe dachten we dat dit soort verstoringen relatief klein zou zijn.” Want de massa van Sagittarius is tienduizend keer kleiner dan die van de Melkweg. “We hebben de dynamiek van de Melkweg altijd bestudeerd zonder rekening te houden met dit soort externe invloeden, alsof ieder sterrenstelsel in een eigen privé-universum bestaat. Dat blijkt dus niet juist te zijn.”

Gaia-satelliet

De baanbrekende ontdekking is gedaan door het tweede pakket data van de Gaia-missie. Deze satelliet van de ESA heeft de positie en beweging van 1,7 miljard (!) sterren in en rond de Melkweg zeer nauwkeurig gemeten. En daarmee is het slakkenhuis ontdekt. Eén ding is zeker: dit moet meegenomen in modellen die de evolutie van sterrenstelsels beschrijven. Helmi: “Ik weet nog niet hoe dat moet, daar gaan we ons de komende maanden eens over buigen.”