PET-scan voorspelt wie baat heeft bij nieuwe kankerbehandeling › City of Talent

PET-scan voorspelt wie baat heeft bij nieuwe kankerbehandeling

PET-scan voorspelt wie baat heeft bij nieuwe kankerbehandeling

PET-scan voorspelt wie baat heeft bij nieuwe kankerbehandeling

Dit jaar werd een nieuwe kankerbehandeling bekroond met niets minder dan de Nobelprijs voor Fysiologie en Geneeskunde. De eerste resultaten waren spectaculair, maar niet alle patiënten hebben baat bij deze behandeling. Kun je voorspellen voor wie deze methode wel en niet werkt? UMCG-onderzoekers ontdekten dat het kan met een PET-scan.

Artsen proberen al tijden om het afweersysteem van kankerpatiënten zover te krijgen dat het de tumorcellen aanvalt. Helaas met weinig succes, totdat zogeheten ‘checkpoints’ werden ontdekt. Deze controleren de activiteit van het afweersysteem en bij kankerpatiënten zijn deze checkpoints soms geactiveerd. Hierdoor wordt de reactie van de eigen afweer tegen de tumorcellen geblokkeerd. En dat is precies wat artsen natuurlijk níet willen. Toch leidde de ontdekking tot een nieuwe behandelmethode: door de checkpoints te remmen met antistoffen, werd de blokkade opgeheven en viel het afweersysteem de tumorcellen aan.

Huidige techniek voorspelt slecht
De resultaten van de checkpoint-remmers zijn spectaculair en werd niet voor niets dit jaar bekroond met een Nobelprijs. Toch zitten er ook nadelen aan. ‘Niet alle patiënten reageren op de behandeling en we kunnen niet goed voorspellen wie er baat bij heeft en wie niet’, vertelt professor Liesbeth de Vries, medisch oncoloog bij het UMCG. En dat is natuurlijk cruciaal om te weten. Daarom wilden UMCG-onderzoekers samen met collega’s van het Julius Centrum van het UMCU en het Amerikaanse biotechnologiebedrijf Genentech bekijken of er een manier is die dit wel voorspelt. Op dit moment is de beste manier om patiënten te selecteren via een analyse van tumorweefsel, zodat bepaald kan worden of er checkpoints aanwezig zijn. Helaas geeft deze techniek zowel vals-negatieve als vals-positieve uitslagen. Kortom: deze techniek is geen goede voorspeller.

Tumorweefsel is veranderlijk
Wat zorgt voor deze valse uitslagen? De tumoren zijn heel gemengd en kunnen erg veranderlijk zijn. Weefselmonsters uit een biopt alleen geven echter een snapshot van één plek. De Vries: ‘Daarom wilden we PET-scans gebruiken, waarmee we het hele lichaam kunnen onderzoeken gedurende een week.’ De onderzoekers hebben nu resultaten van 22 patiënten met drie verschillende typen kanker (blaaskanker, niet-kleincellige longkanker en triple negatieve borstkanker).

PET-scan maakt zichtbaar
De patiënten kregen een injectie met een gelabeld antilichaam tegen een bepaald checkpoint. Als dit antilichaam aan een checkpoint bindt, is dit tot een week na injectie te zien op een PET-scan. Wat bleek nu? Hoe meer van de gelabelde antilichamen de tumor opnam, hoe beter deze later reageerde op de behandeling. Dit verband was veel sterker dan gevonden was in eerder onderzoek met de analyse van tumorweefsel. Op de scans zagen de onderzoekers ook dat de checkpoint remmer werd opgenomen door de milt, tumorvrije lymfeklieren, de amandelen en locaties van herstelde infecties.

Goede voorspeller
Of de PET-scan dus kan voorspellen wie wel en geen baat heeft bij de nieuwe kankerbehandeling? Daarop is het antwoord: ja. Deze eerste positieve resultaten moeten nu herhaald worden in een grotere patiëntengroep. De Vries: ‘Een behandeling met checkpointremmers kan ernstige bijwerkingen hebben en kost veel geld. Dus wanneer we nauwkeurig kunnen voorspellen welke patiënten echt baat hebben bij de behandeling is dat heel zinvol.’