Groningse hoogleraar Sijbren Otto wint Britse chemie-award › City of Talent

Groningse hoogleraar Sijbren Otto wint Britse chemie-award

Groningse hoogleraar Sijbren Otto wint Britse chemie-award

Groningse hoogleraar Sijbren Otto wint Britse chemie-award

De Groningse professor Systeemchemie Sijbren Otto heeft de prestigieuze Supramolecular Chemistry Award 2018 gewonnen. Deze werd hem toegekend door de Britse Royal Society of Chemistry. Otto won de prijs voor zijn bijdrage aan het onderzoek naar moleculaire netwerken en systeemchemie.

Het winnen van deze prijs is niet niks; de Royal Society of Chemistry is namelijk ’s werelds leidende community van scheikundigen. Ieder jaar rijkt deze prijzen uit aan scheikundigen uit verschillende vakgebieden. De prijs kun je dus eigenlijk zien als een erkenning van vakgenoten van de Groningse hoogleraar Sijbren Otto van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). "Op de lijst met voormalige winnaars van de Supramolecular Chemistry Award staat een aantal grote namen, dus het is prachtig om daar nu tussen te staan”, vertelt Otto. Eén van die namen is Nobelprijswinnaar Ben Feringa. De prijs, die later dit jaar wordt uitgereikt, bestaat uit een medaille, 2.000 Britse ponden en een lezingentour.

Moleculen die samenwerken
Het onderzoek waar Otto de prijs voor ontving, vindt plaats binnen het vakgebied supramoleculaire chemie. Deze bestudeert de interactie tussen moleculen. En bij toeval ontdekte hij evoluerende moleculen. Zo zag hij moleculen die hun eigen productie versnellen, waarbij ze kopieën maken van zichzelf. Hoe dit werkt? Moleculen binden aan elkaar met kleine ‘staartjes’ en vormen ringetjes. Deze ringetjes stapelen zich op tot draadjes die groeien en zich vermenigvuldigen door te breken. Mogelijk lijkt dit op de manier waarop ooit leven is ontstaan uit levenloze materie. Een vorm van chemische evolutie zogezegd.

Zo werkt het: chemische evolutie
Oké, even terug naar de evolutie waar Darwin het over had. Hoe zat het ook alweer? Door een mutatie (kleine verandering in de genen) ziet een dier er net even anders uit dan zijn ouders. Otto probeerde dit na te bootsen door zijn moleculen net andere ‘staartjes’ te geven waardoor ze daarmee net niet goed aan elkaar kunnen binden. En op die plekken, ontstaan kleine foutjes, vergelijkbaar met mutaties. Wat er dan gebeuren kan? Eigenlijk zijn er drie opties: de draadjes groeien sneller, langzamer tot niet, óf ze vormen complexe vormen.

Die laatste is interessant en het is nu de vraag wanneer we die kunnen zien als leven. Net zoals het eerste leven op aarde ontstond.

Otto’s doel
De laatste paar jaar zag Otto zijn evoluerende moleculen verschillende stappen zetten, waarbij het systeem nieuwe eigenschappen kan uitvinden zonder hulp van een scheikundige. “We komen steeds dichter bij dit doel”, vertelt hij. Supramoleculaire chemie heeft al geleid tot toepassingen variërend van een moleculaire sensor tot een moleculair complex dat na een operatie het spierverslappende middel rocuronium bromide uit de bloedbaan van patiënten haalt. "Maar ons werk aan chemische evolutie heeft een heel ander soort impact. Dat kan een antwoord geven op de vraag hoe leven op aarde is ontstaan."

The Royal Society of Chemistry Award

Onder de eerdere winnaars van een Royal Society of Chemistry Award zijn Otto’s RUG-collega’s Syuzanna Harutyunyan (winnaar van de Homogeneous Catalysis Award in 2017) en Ben Feringa, die de Royal Society of Chemistry Centenary Prize won, eveneens in 2017 en daarnaast nog een Royal Society of Chemistry award ontving in 2011, 2012 and 2013. Alle drie zijn ze verbonden aan het Stratingh Instituut voor Chemie van de Faculty of Science and Engineering van de RUG. Niet minder dan vijftig ontvangers van een Royal Society of Chemistry Award hebben later een Nobelprijs gekregen voor hun werk, onder wie natuurlijk ook Feringa.