Gelukkig en gezond 100 jaar oud worden; hoe doe je dat?

Gelukkig en gezond 100 jaar oud worden; hoe doe je dat?

Gelukkig en gezond 100 jaar oud worden; hoe doe je dat?

Gelukkig en gezond leven én dan ook nog heel oud worden. Hoe doe je dat? Dat laat de tentoonstelling Gelukkig Gezond! van het Universiteitsmuseum in Groningen zien die op 22 juni opent. Wist je dat ’s werelds allereerste 100 jarige een Groninger was en in 1888 leefde? Wat was zijn geheim? En wat leert de geschiedenis ons over gelukkig en gezond leven?

Hoe word je gelukkig? En wat is een écht gezond leven waar je heel oud mee wordt? We willen er steeds meer over weten. Maar eigenlijk is hier helemaal niets nieuws aan, laat de tentoonstelling in het Universiteitsmuseum Groningen zien.

Het geheim van Geert Boomgaard
Geert Adriaans Boomgaard heette hij, ’s werelds allereerste oudste mens die werd gedocumenteerd. Hij bereikte in 1888 de leeftijd van 100 jaar. Geert werd geboren in 1788 en overleed in 1899, 110 jaar oud. Dat was zeker toen een ongekende prestatie. “Te tien uur naar bed en om zes uur weer op.” Dat zei hij steevast. Maar was dat echt zijn geheim? Erg gezond leefde hij ogenschijnlijk niet. Hij rookte stevig pijp en was zijn hele leven schipper, een hard bestaan in de 19e eeuw. Ook trok hij in 1812 mee met Napoleons Grande Armée naar Moskou, trouwde twee keer en kreeg twaalf kinderen die hij allemaal overleefde. Was het zijn manier van leven of zat het misschien in z’n genen? Dat laatste kan maar zo, want op zijn 100e verjaardag staat hij op de foto met zijn zusje (98) en broertje (96). Eén ding laat Geert heel duidelijk zien, namelijk dat je ook zonder moderne medische wetenschap heel gezond oud kunt worden.

Voorkomen beter dan genezen
Waar we vroeger vaak stierven aan oorzaken uit de omgeving, sterven we nu steeds vaker door veroudering. Nog maar zo’n 200 jaar geleden waren omstandigheden als weinig of onveilig voedsel, gebrekkige leefomstandigheden, onvoldoende hygiëne en ziekteverwekkers als bacteriën en virussen belangrijke doodsoorzaken. Door verbeterde hygiëne, sociale veranderingen en wetenschappelijke inzichten zijn die vrijwel helemaal weggenomen. Met de steeds grotere groep ouderen is nu juist de vraag belangrijk: hoe worden we zo gezond mogelijk oud? Waarom zou ouderdom altijd met gebreken moeten komen? Zo verschuift de focus van de geneeskunde langzaam van het genezen naar het voorkomen van pijn en ongemakken.  Ook kijkt de medische wereld meer naar leefbaarheid en uiteindelijk een menswaardig sterven. Oftewel, in één mooie term samengevat: Healthy Ageing.

Er ging niets boven Groeningen
Wist je dat de stad Groningen vroeger bekend stond als één van de meest gezonde regio’s van Nederland? Niet voor niets is healthy ageing van oudsher al een van de speerpunten van de universiteit en de regionale economie. Noord Nederland is zelfs aangewezen als Europese voorbeeldregio op het gebied van Active & Healthy Ageing.

In 1717 hield de Groningse hoogleraar geneeskunde Wouter van Doeveren al een rede waarin hij stelde dat de stad bijzonder goed was voor de gezondheid. Hij noemde de brede straten, de grote pleinen waar de wind en de regen de lucht zuiverde en de straten schoonspoelde. En dan waren er nog de vele wandelpaden en de mogelijkheid om je eten direct rond de stad in de groene omtrek te verbouwen. Van Doeveren was niet eens de eerste. In de oprichtingsakte van de universiteit uit 1614 prees eerste rector magnificus van de Rijksuniversiteit, Ubbo Emmius, de stad met ‘de bekoorlijke ligging en de zuivere en heilzame lucht.’ Er is zelfs een kaart uit 1640 die precies laat zien wat de stad Groeningen zo gezond maakte. Deze is ook te zien in het Universiteitsmuseum.

Bron: Groninger Archieven, bewerkt door fotograaf Dirk Fennema
Bron: Groninger Archieven, bewerkt door fotograaf Dirk Fennema

Hoe kun je zelf gezond ouder worden?

Je eigen blue spot creëren?

Hoe kun je zelf gezond ouder worden? Of je eigen ‘Blue Spot’ creëren? Deze 9 kenmerken komen naar voren uit wetenschappelijk onderzoek naar de diverse blue zones:

  1. Beweging: zorg voor voldoende natuurlijke beweging
  2. Levensplan: het hebben van een doel waarvoor je iedere dag je bed uit wilt komen
  3. Zoek rustmomenten: druk dagelijks even op die pauzeknop
  4. De 80% regel: eet je voor 80% vol, dat is veel gezonder
  5. Nuttig veel plantaardig voedsel zoals bonen, soja, linzen, tuinbonen, zwarte bonen, groene groente en noten
  6. Drink een of twee glaasjes wijn tijdens de maaltijd
  7. Geloof : veel van de inwoners van Blue Zone gemeenschappen behoren tot een geloofsgemeenschap
  8. Goede familiebanden
  9. Goede vriendenbanden

Blue Zones creëren?
Vroeger gebruikte men de zes non-naturalia die Hippocratus opstelde en die bepaalden of iemand gezond was. Dat waren: klimaat, dieet, gezonde, toiletgang, lichaamsbeweging, slaappatronen en emotionele balans. En wat blijkt, zo laat de tentoonstelling Gelukkig Gezond! zien, de uitgangspunten die ze voor 1800 al gebruikten, blijken nog steeds actueel. Tegenwoordig gebruiken wetenschappers de term Blue Zones om speciale plekken op de wereld aan te duiden waar mensen langer en gezonder leven. Gemiddeld worden ze daar 90 of zelfs 100, vaak zonder medicijnen en rolstoelen. Wetenschappers proberen nu uit te zoeken wat hun geheim is en op verschillende plekken op de wereld wordt geëxperimenteerd om met die kennis nieuwe Blue Zones te maken. Natuurlijk hebben we daar in economisch opzicht baat bij, maar wees eerlijk; we willen toch allemaal gelukkig en gezond leven, ook op oudere leeftijd.

Blue Spot Selwerd
Ook in Groningen werken ze aan zo’n Blue Zone. Op dit moment doet het Healthy Ageing Network Northern Netherlands samen met de gemeente Groningen, het Universitair Medisch Centrum Groningen, de Rijksuniversiteit en de Hanzehogeschool Groningen verschillende proeven om eerst zogenaamde ‘Blue Spots’ te creëren. Mini-Blue Zones eigenlijk. Eén daarvan is in de Groningse wijk Selwerd. Daar worden nu enkele structurele veranderingen doorgevoerd. Zo worden de wijk en het openbaar vervoer duurzamer gemaakt, komt er meer groen in de wijk, worden er duurzame woningen gebouwd, komen er fijne ontmoetingsplekken voor jong én oud en worden wijkbewoners gestimuleerd om zoveel mogelijk duurzaam, gezond en lokaal voedsel te eten. Allemaal om de gezondheid van de wijkbewoners te ondersteunen.

Gelukkig Gezond! – de tentoonstelling
Ben je nieuwsgierig geworden over hoe je gelukkig en gezond oud wordt? En hoe ze daar vroeger over dachten? De tentoonstelling Gelukkig Gezond! In het universiteitsmuseum is te zien van 22 juni 2017 t/m 31 januari 2018. Je leert alles over de vroege ideeën van Healthy Ageing en je wordt uitgedaagd na te denken over een gezond en gelukkig leven. Meer weten? Kijk op www.rug.nl/museum

Healthy Ageing in Groningen

De aandacht voor het gezondheidsvraagstuk kent dus een lange traditie in Groningen. Het werk van  Wouter van Doeveren en anderen wordt tegenwoordig voortgezet in en rond het Universitair Medisch Centrum Groningen. En met succes: Noord Nederland is aangewezen als Europese voorbeeldregio op het gebied van Active & Healthy Ageing. Het UMCG, één van de grootste ziekenhuizen van Nederland, hoort wat betreft zorg, onderwijs en fundamenteel en klinisch onderzoek tot de internationale top. Eén van de troeven in het onderzoek is de biobank LifeLines. Daarin worden liefst 165.000 deelnemers uit drie generaties gedurende dertig jaar gevolgd. Zo krijgen we een uniek inzicht in het ontstaan en verloop van chronische ziekten.