Eet je gezond › City of Talent

Eet je gezond

Eet je gezond

Eet je gezond

Groningse onderzoekers brengen de eetpatronen van noorderlingen in kaart om gezondheidspreventie op maat te kunnen aanbieden. Er is goede hoop dat mensen daardoor gezonder ouder kunnen worden.

Overgewicht is een van de belangrijkste veroorzakers van gezondheidsproblemen in de westerse wereld. In Nederland heeft ongeveer de helft van de mensen overgewicht (een Body Mass Index van 25 of meer). Ondanks allerlei overheidscampagnes in de laatste jaren gaat dat percentage maar niet omlaag. Gerjan Navis, hoogleraar nierziekten aan de Rijksuniversiteit Groningen, legt zich daar echter niet bij neer. Volgens haar wordt er in de gezondheidspreventie te vaak simpelweg op een one-size-fits-all-manier uitgegaan van de richtlijn goede voeding. ‘Terwijl we uit leefstijlonderzoek weten dat campagnes alleen maar werken als ze aansluiten bij het dagelijkse leven van de doelgroep en niet bedacht zijn vanachter een bureau.’ 

Hoe leeft de noorderling?
Navis besloot daarom de leefstijl van de noorderling in kaart te brengen. In sommige delen van het noorden (Oost-Groningen, Drenthe) ligt het percentage mensen met overgewicht zelfs nog wat hoger dan het landelijk gemiddelde. Maar belangrijker was nog een andere reden: in het noorden loopt op dit moment een van de grootste gezondheidsonderzoeken ter wereld, LifeLines. Daar doet 10 procent van de inwoners van Noord-Nederland aan mee, dat zijn ongeveer 167.000 mensen. Zij vulden vragenlijsten in over hoe vaak ze bepaalde voedingsmiddelen eten. Daarmee ontwaarden Navis en haar collega’s vier verschillende eetpatronen. De vragenlijst telde 130 vragen, zoals: Eet u vaak pizza?* Houdt u van aardappelen met vlees en jus? En: eet u weleens iets zoets bij de koffie?

Om de vertaalslag naar gezondheidspreventie te maken, moeten volgens Navis mensen uit de verschillende groepen uitgebreider gevraagd worden naar wat hen beweegt. ‘Vaak wordt er
bijvoorbeeld traditioneel gegeten om de lieve vrede te bewaren. Vader wil niet te veel gekkigheid, de kinderen moeten het ook lusten en het moet niet moeilijk klaar te maken zijn.’
Tel daarbij op hoe mannen vaak tegen gezondheid aankijken. Navis kent het zelf uit de regio waar ze opgroeide, op de grens tussen Friesland en Groningen. ‘Groente is voor konijnen,
zeiden ze daar. Dat kom ik nog steeds in mijn praktijk tegen. Het is dan slimmer om ze de tip te geven om eens koolraap in de stamppot te doen, dan om aan te komen met quinoasalade,’ vertelt Navis. 

Zonder problemen ongezond
De culturele verschillen gaan verder dan alleen de eetgewoonten. Met de regio’s die het slechtst scoren is namelijk iets opmerkelijks aan de hand. De objectief gemeten gezondheid is erg dramatisch, onder meer in termen van doktersbezoek, klachten en gebruik van rollators. Wat de ervaren gezondheid betreft, is het echter prima. Overgewicht is ‘normaal’ en met de jaren komen de gebreken, zegt Navis. ‘En het wordt bijna gewoon om in een scootmobiel te zitten als je buurman er ook één heeft.’ Ook speelt volgens haar misschien mee dat de mensen simpelweg sneller tevreden zijn. ‘De mensen in deze regio’s leven in een andere wereld en zijn ook het trotst van allemaal. Maar ondertussen zijn de kosten voor de gezondheidszorg enorm hoog en zouden ze veel fitter oud kunnen worden.’ En dus probeert Navis hen te verleiden hun leefstijl een beetje aan te passen. Dat doet ze onder meer door met een kok op de markt te gaan staan. Bezoekers kunnen sausjes proeven en krijgen eenvoudige recepten mee. ‘Bij gezondheid denk ik niet snel aan sausjes, maar de doelgroep eet ze wel. Deze sausjes zijn vers en ze bevatten minder zout. En we geven gratis zakjes kruiden weg, dat spreekt Nederlanders natuurlijk aan.’

Deze tekst is gehaald uit: Quest Eten, 2018.