‘Aletta, aangenaam!’ › City of Talent

‘Aletta, aangenaam!’

‘Aletta, aangenaam!’

‘Aletta, aangenaam!’

In het Universiteitsmuseum van de Rijksuniversiteit Groningen is een bijzondere kamer helemaal vernieuwd: de Aletta Jacobskamer. Hier komt Aletta Jacobs, de vrouw die wereldwijd van grote betekenis is geweest tot leven. Alsof ze er net nog zat. De kamer is sinds kort opgenomen in De Canon van Nederland, een lijst van 50 belangrijke thema’s uit de Nederlandse geschiedenis.

Hier zat ze, aan dit bureau; dé Aletta Jacobs. Haar hutkoffer staat in de hoek, alsof ze gisteren is gearriveerd na een lange reis. Aletta Jacobs was de allereerste vrouw die afstudeerde aan een Nederlandse universiteit en internationaal een voorvechtster van vrouwenrechten. In de vernieuwde Aletta Jacobskamer in het Universiteitsmuseum van de Rijksuniversiteit Groningen laat de nieuwe expositie de grote betekenis zien die Aletta wereldwijd heeft gehad. Het museum had al een Aletta Jacobskamer, maar waar je in de vorige kamer alleen haar rol als arts en studente medicijnen in Groningen zag, zie je in de vernieuwde kamer meer over een andere belangrijke rol in haar leven: haar strijd om het vrouwenkiesrecht.

Aletta komt tot leven

Als bezoeker kun je bijna letterlijk over Aletta’s schouder meekijken. Je kunt zelfs even plaatsnemen achter haar bureau waaraan ze zoveel brieven schreef. Alsof je even in haar huid kruipt. Je waant je meer dan een eeuw terug in de tijd. Het bureau is één van de drie dingen die de expositie extra bijzonder maken, want het Universiteitsmuseum is sinds maart 2018 officieel toegetreden tot De Canon van Nederland, die bezoekers in 50 thema’s meeneemt langs de belangrijkste gebeurtenissen, personen en voorwerpen die Nederland hebben gemaakt tot wat het nu is. Het bureau van Aletta, haar hutkoffer en een speciaal baarmoedermodel van Fa.Auzoux uit die tijd behoren tot de Canon.

Op een mooie zomerdag

Op een oude zwart-witfoto zie je haar samen fietsen met haar echtgenoot Carel op een warme zomerdag. Een doodgewone vrouw, zo lijkt het, maar niets is minder waar. Aletta heeft namelijk nogal wat betekend voor Nederland en de wereld. Linda Tijsma, Hoofd Educatie van het Universiteitsmuseum vertelt enthousiast: “Ze werd geboren in Sappemeer, als achtste kind van elf kinderen in een Joods gezin. Hier op haar bureau zie je de brief die Aletta Jacobs heeft geschreven aan minister Thorbecke, met de vraag om te mogen studeren aan de Rijksuniversiteit Groningen. In haar tijd was het namelijk niet normaal dat er vrouwelijke studentes in de collegebanken zaten. En minister Thorbecke overlegde met de koning en de vader van Aletta en gaf toestemming.” Een paar jaar later studeerde ze succesvol af als eerste vrouw aan een universitaire studie geneeskunde.

Vrouw in de geneeskunde

Al tijdens haar studie in Groningen ontdekt Aletta hoe artsen in die tijd met vrouwen omgaan. Het baarmoedermodel op de foto hiernaast werd in die tijd gebruikt in het aanschouwelijk onderwijs. Dat was heel modern in die tijd. Aletta ontdekt hoe weinig vrouwen eigenlijk weten over hun eigen lichaam en dit model staat symbool voor de kennis van en macht over het vrouwelijk lichaam. Aletta heeft een sterke mening, namelijk dat vrouwen zelf moeten kunnen bepalen of ze zwanger willen worden. Als arts geeft ze goede voorlichting aan vrouwen over anticonceptie en ze introduceert in Nederland het pessarium als voorbehoedsmiddel. Het baarmoedermodel is één van de onderdelen van de Canon van Nederland en is ook te zien in de kamer van Aletta. Ook staat er een grote medische kast met allemaal dingen over haar opleiding. Foto’s van het universiteitsgebouw, een college en portretten van haar docenten.

Haar hutkoffer

In de hoek van Aletta’s kamer staat een grote, vierkante koffer vol butsen, krassen en gebruikssporen. Het is de hutkoffer die Aletta meenam op haar grote wereldreis van 1911 tot 1912 waarin ze zich inzette voor het Vrouwenkiesrecht.  “De meeste mensen kennen Aletta als arts, maar ze heeft zich ook heel hard gemaakt voor het vrouwenkiesrecht”, vertelt Tijsma. “De stem van de vrouw deed er in die tijd nog niet toe. En Aletta zei: ‘Maar het is belangrijk dat vrouwen ook mogen kiezen en mannen en vrouwen gelijke rechten hebben’.” Je moet je voorstellen dat ze reisde in een tijd waarin dat nog ging per boot, dus er moest nogal wat mee in die koffer; hoeden, japonnen, sieraden en andere kleding. Eigenlijk was het bijna een halve kast die ze meenam. “Ze heeft verschillende continenten aangedaan”, vertelt Tijsma en wijst naar een grote wereldkaart aan de wand met daarop Aletta’s reis. “Eerst ging ze naar Zuid-Afrika, dat kun je ook zien op de koffer. Zo staat hier op de zijkant ‘Capetown’ en je ziet de stickers van de bootmaatschappijen waarmee ze is gevaren er nog op zitten. Zoals de Cunard Line.” Alsof Aletta gisteren nog van boord stapte. “En het leuke is dat we ook fragmenten uit haar dagboek over de reis hebben.” De nieuwe kamer vertelt bezoekers alles over haar unieke reis en de gevolgen die het heeft gehad in Nederland en wereldwijd.

Van toen naar nu

Dankzij Aletta is er veel veranderd. Vrouwen mogen nu net als mannen stemmen en steeds meer beroepen waar vroeger alleen mannen werkten, worden nu ook door vrouwen uitgevoerd. Toch is het nog steeds een actueel onderwerp. Zo verdienen vrouwen nog vaak niet hetzelfde als mannen op dezelfde functie. Tijsma: “Ik zie het zo: Aletta heeft alles in gang gezet, maar er is nog steeds veel te doen.”
Het mooie is dat Aletta Jacobs wetenschappers die vandaag de dag aan de Rijksuniversiteit Groningen werken inspireert. Eigenlijk zijn deze wetenschappers de ‘Aletta’s van nu’. De wetenschappers van elf faculteiten van de RUG en het UMCG werken vanaf nu samen aan de gloednieuwe Aletta Jacobs School of Public Health aan meer gezonde jaren voor iedereen. Met een mooi woord: Healthy Ageing. Meer lezen hierover? Check dit artikel >>

Beeld: Masha Bakker