Ramp voor Groningers verdient veel meer aandacht › City of Talent

Ramp voor Groningers verdient veel meer aandacht

Ramp voor Groningers verdient veel meer aandacht

Ramp voor Groningers verdient veel meer aandacht

Op lange termijn sterven jaarlijks naar schatting vijf inwoners van de provincie Groningen als gevolg van de aardbevingproblematiek. Katherine Stroebe, sociaal psycholoog aan de Rijksuniversiteit Groningen wil blijvende aandacht voor het lot van 10.000 Groningers die met fysieke en psychische problemen kampen.

De aardbevingen als gevolg van de gaswinning in Groningen zijn inmiddels wijd en zijd bekend. De gevolgen die ze hebben voor de inwoners van het gebied krijgen ook meer en meer attentie. Niet in de laatste plaats door de Rijksuniversiteit Groningen. Toch zijn de resultaten van het onderzoek dat Katherine Stroebe samen met collega’s deed nog altijd schokkend. Met excuus voor het woordgebruik.

,,Het ligt voor de hand dat mensen er last van hebben. Dat sommige er gezondheidsklachten aan overhouden ook wel. Maar als je echt met de mensen spreekt, de verhalen aanhoort, dan realiseer je je pas hoe groot die gevolgen eigenlijk zijn. Een van de bewoners die wij interviewden vertelde ons dat hij elke week tussen de 30 en 40 uur bezig is met zijn schadeprocedure. Bijna verontschuldigend voegde hij daaraantoe: ‘De situatie valt bij mij nog mee’. We kennen de cijfers, de verhalen hebben hopelijk meer impact.’’

85.000 Groningers hebben vaker schade

Stroebe deed twee jaar onderzoek in het gebied ten Noorden en Oosten van de stad Groningen. Ze wilde weten hoe het gesteld is met de gezondheid – lichamelijk en geestelijk – van de bewoners, maar ook met hun veiligheidsgevoel, het toekomstperspectief. De resultaten waren ook voor haar verontrustend. ,,Ik ben niet heel optimistisch geworden van wat ik zag in het rampgebied. Het punt was altijd: het gaat er vooral over stenen en veel te weinig over mensen.’’

Terwijl die mensen keihard getroffen worden. 85.000 van hen hebben meer dan eens schade aan hun huis gehad. ,,Dat heeft een enorme impact op het dagelijks leven. De schade-afhandeling resulteert in frustratie, moedeloosheid en regelrechte depressies. En intussen speelt constant de vraag: wanneer is de volgende beving, wanneer is de volgende schade? Of erger: blijft mijn huis wel staan, zijn we wel veilig?’’

Voor Katherine Stroebe is het logisch dat zij onderzoek doet in het gebied. Voor de Groningse universiteit is het logisch. ,,Collega’s hebben met de gevolgen van de gaswinning te kampen, heel veel Groningers hebben dat. Natuurlijk is het dan onze rol om er in te duiken. En ook om er aandacht voor te vragen.’’

De resultaten van het onderzoek zijn van groot belang voor de aandacht die er is voor het Groningse aardbevingsgebied. Maar het kan ook breder toepasbaar zijn. ,,Het is een onderzoek naar de sociale samenhang, de sociale en psychische klachten die leven in zo’n gebied en in zulke onzekerheid tot gevolg hebben. Dat kan heel goed elders ook van toepassing zijn.’’

Jaarlijks vijf doden

De onderzoeker combineerde haar data met gegevens van lifelines, een langjarig onderzoek naar de gezondheid van Noorderlingen. Daaruit concludeert ze dat bewoners met meervoudige schade aan hun huis,  vaker arbeidsverzuim hebben, aangeven gemiddeld slechter te functioneren op onder andere hun werk en een hoger risico hebben op een burn-out. Zelf kwam ze al tot de slotsom dat naarmate mensen meer schade hebben, de kans op angst en depressie-gerelateerde klachten toeneemt, dat er meer mensen met stressklachten rondlopen, van slapeloosheid tot hartkloppingen.

,,En dat is niet niks. Als we de omvang van de gezondheidsklachten combineren met wetenschappelijke kennis hierover kunnen we stellen dat er, op langere termijn, 5 of meer mensen aan deze problematiek kunnen overlijden.’’

,,Dat is niet wat me het meest verbaasd heeft tijdens dit onderzoek. De grootste verrassing voor mij was dat het zo lang duurt voordat de rest van Nederland in de gaten heeft hoe groot het probleem voor die mensen is.

Daar moet schijnbaar een grote klap – die in Zeerijp – en een nieuwe minister aan te pas komen.’’

Deze ramp is chronisch

Toch waarschuwden Stroebe en de haren in 2016 al voor de ernstige situatie. Toen al toonde ze de eerste cijfers over de gezondheidsklachten. Toch kwam de echte impact pas na publicatie van het onderzoek  ,,Toen werden er Kamervragen over gesteld, moties over ingediend. Maar de aandacht écht verleggen van renovatie en versterking van huizen alleen naar óók de gezondheid van álle mensen zie je nu pas langzaam op gang komen.’’

Als universitair onderzoeker moet Katherine Stroebe objectief laten zien hoe het er voor staat. ,,Deze ramp is chronisch. Dat maakt het zo moeilijk. Ook al zou de gaskraan nu helemaal dichtgedraaid worden, dan nog ben je niet direct van de bevingen af. Dat de huizen nu allemaal versterkt worden is wat dat betreft lastig voor de bewoners. Niet alleen omdat het weer heel veel gedoe in en om hun huis geeft. Ook omdat de boodschap dus is: er komen meer aardbevingen, leer ermee leven.’’

‘Groningen’ is wat dat betreft heel anders dan San Francisco. ,,Daar wonen mensen bewust op een breuklijn en weten ze dat het eens in de zoveel jaar mis gaat. Heel anders dan in Groningen, waar de bevingen pas kwamen toen de mensen er al woonden. En die bevingen worden ook nog eens door menselijk handelen veroorzaakt, niet door Moeder Natuur. Dat geeft ook een ander gevoel.’’

Integrale aanpak nodig

Het onderzoek dat de Rijksuniversiteit Groningen deed bevat een uitgebreide lijst aanbevelingen. ,,De kern? Willen we deze mensen helpen, dan moeten we meer doen dan scheuren repareren. We moeten aandacht hebben voor het individu en de gemeenschap waarin ze leven. De menselijke maat moet integraal onderdeel zijn van een groter plan om al die getroffen mensen te helpen.’’

Ook in de nieuwste plannen vanuit Den Haag mist ze die brede aanpak. ,,We moeten zien hoe de nieuwe procedure rond de schade-afhandeling gaat werken. Ik zou graag het onderzoek voortzetten om te kijken welke impact die heeft op de mensen daar. Afgezien daarvan zie ik wel iets meer aandacht voor gezondheidsproblemen, maar het wordt nog altijd te nauw aangevlogen. Het gaat over veel meer. Over het gevoel van onveiligheid, over het gevoel vast te zitten omdat de huizen onverkoopbaar zijn, over onzekerheid over de toekomst, over problemen op de arbeidsmarkt. Deze ramp verdient een integrale aanpak.’’

En dát is ook de rol van de onderzoeker en de universiteit: zorgen dat de aandacht blijft, dat de conclusies verteld worden, dat de mensen er écht wat aan hebben. Daarom ook is het vervolgonderzoek van groot belang.

Lifelines

Elke vijf jaar worden 167.000 inwoners van Noord-Nederland medisch onderzocht. Tussendoor houden zij vragenlijsten bij. Dertig jaar lang worden deze mensen, opgedeeld in drie generaties, gevolgd. Dat levert een ongekende hoeveelheid data op waarvan onderzoekers gebruik kunnen maken om een wereld aan nieuwe ontdekkingen te doen. De gegevens van mensen die in het bevingsgebied wonen kunnen bijvoorbeeld worden vergeleken met andere inwoners uit Groningen, Friesland en Drenthe.