Kanteling in medische praktijk: nadruk op gezondheid, niet op ziekte › City of Talent

Kanteling in medische praktijk: nadruk op gezondheid, niet op ziekte

Kanteling in medische praktijk: nadruk op gezondheid, niet op ziekte

Kanteling in medische praktijk: nadruk op gezondheid, niet op ziekte

Dat de kosten voor de zorg snel oplopen, weten we nou wel. Maar wat doen we eraan? Dat weten we eigenlijk ook wel. Gezonder gaan leven. Hoe we dat kunnen bereiken, is het onderzoeksgebied van Gerjan Navis van het Universitair Medisch Centrum Groningen.

,,Er is een kanteling gaande in de medische praktijk’’, vertelt hoogleraar Experimentele Nefrologie Navis. ,,Die zit hem erin dat we niet meer alleen zenden wat we weten, maar vooral ook gaan luisteren. We moeten patiënten niet alleen maar uitleggen wat ze moeten doen om gezonder te worden, maar vooral ook de vraag stellen: ‘waar loop je tegenaan?’ Zo komen we erachter wat elk individu nodig heeft om een gezondere leefstijl te adopteren. Een arts is niet meer alleen bezig met het genezen van ziektes, maar vooral met het gezonder maken van mensen. Dat is net anders.’’

Klinkt dat logisch? Wellicht. Maar de medische wetenschap heeft zich de afgelopen eeuw langs heel andere lijnen ontwikkeld. Het ging – en gaat – vooral om het genezen van aandoeningen. Eén ziekte, één geneesmiddel ervoor. Dat systeem houdt op termijn geen stand, weet Gerjan Navis, die ook de leerstoel Voeding in de geneeskunde bekleedt. ,,Het probleem is: we krijgen steeds meer ziekten en aandoeningen naast elkaar, dat hangt samen met de verouderende samenleving. Dat betekent allemaal verschillende artsen en elke ochtend heel veel pillen waarvan je niet goed weet of ze misschien  tegen elkaar in gaan werken. We moeten toe naar een veelomvattender aanpak.’’

Haarlemmer olie

Eén geneesmiddel voor verschillende ziektes dus in wezen. Dat kan toch niet? ,,Toch wel, maar we zijn in de geneeskunde verleerd om langs die lijnen te denken. Dat was vroeger anders: denk maar aan de Haarlemmer olie, die na drie eeuwen nog steeds te koop is. Een gezonde leefstijl is als het ware de nieuwe Haarlemmer olie: goed voor meerdere aandoeningen. . Dan gaat het niet alleen over voeding en beweging, maar ook over sociale samenhang, gemeenschapsgevoel, zingeving. En het mooie is: zo’n gezonde leefstijl voorkomt niet alleen aandoeningen, het zorgt ook voor een gunstiger verloop van al toegeslagen ziektes.’’

Prachtig natuurlijk. Maar hoe zorgen we ervoor dat mensen zo’n gezondere leefstijl aanmeten? ,,Dat is dus de kanteling waar ik het over had. Ik denk dat wij als medici een mooie positie hebben om daarbij te helpen. Wij kennen onze patiënten, spreken ze. Nu moeten we vooral leren de goede vragen te stellen, om erachter komen wat elke individu wil en kan. Vindt ie gezondheid belangrijk? Wat vindt ie lekker? Houdt ie van koken? Of zijn er zoveel andere zorgen dat de leefstijl maar even naar het tweede plan moet? Zo kom je ergens. Zeggen dat iemand gezonder moet gaan leven, heeft meestal geen zin.’’

De ene blue zone is de andere niet

Artsen kunnen dat niet alleen. Een gezondere leefstijl gaat ook over sociale samenhang, over de inrichting van de openbare ruimte die aanzet tot bewegen. ,,Kijk naar de bekende blue zones. Waarom worden mensen daar ouder? Vooral omdat ze dingen samen doen, een groepsgevoel hebben, samen het land bewerken in plaats van alleen naar een sportschool gaan. En natuurlijk, de voeding die ze tot zich nemen is ook essentieel. Rechtstreeks van het land, niet bewerkt in fabrieken, waar veel zout wordt toegevoegd.’’

Toch is de ene blue zone de andere niet. Op Sardinië eten ze veel olijfolie, in Japan is het vooral vis en zeewier, om maar eens een voorbeeld te noemen. ,,Er zijn meer wegen die naar Rome leiden. Dat geldt dichter bij huis ook. Zelfs in Noord-Nederland verschillen de eetpatronen per gebied. Daar moeten we op inspelen als we willen dat de mensen gezonder gaan leven. We moeten aansluiten op wat de mensen fijn vinden, wat ze graag eten.’’

Jaloersmakend onderzoek

Gerjan Navis maakt veel gebruik van de kennis die dankzij Lifelines wordt bewaard over duizenden inwoners van de Noordelijke provincies. ,,Je ziet waar meer mensen wonen die van brood en koek houden, waar mensen gezondheid belangrijk vinden, waar ze vooral van de Hollandse pot houden. Dat is allemaal kostbare kennis die we moeten aanwenden om mensen zo gezond mogelijk te houden en maken.’’

Om dat doel te bereiken werd de Aletta Jacobs School of Public Health in het leven geroepen. Navis maakt daarvan deel uit. ,,Het is een prachtige samenstelling van mensen met verschillende achtergronden. En dat is ook nodig om de gezondheid van grote groepen mensen te bevorderen. We moeten bijvoorbeeld gebruik maken van marketingkennis om ervoor te zorgen dat we de mensen bereiken. En die kennis zit bij de School.’’

Healthy Ageing is een alomvattende opgave en een enorme uitdaging. Voor Gerjan Navis is de aandacht daarvoor dé reden om haar carrière in Groningen af te maken. ,,Wat hier opgetuigd is, is uniek. Met Lifelines doen we onderzoeken waar de rest van de wereld met jaloezie naar kijkt. Wij kunnen hier echt een verschil maken.’’

Nefrologie

De afdeling Nefrologie is een onderafdeling van Interne Geneeskunde van het UMCG. Patiënten met nierziekten kunnen er terecht voor diagnose, zorg en behandeling en ook wordt er veel onderzoek gedaan naar het voorkomen van nierziekten.