Groningse expert maakt met Tracer kanker lichtgevend › City of Talent

Groningse expert maakt met Tracer kanker lichtgevend

Groningse expert maakt met Tracer kanker lichtgevend

Groningse expert maakt met Tracer kanker lichtgevend

Kankercellen die fel fluorescent oplichten als je er met een speciale lamp op schijnt. Toen chirurg Go van Dam jaren geleden de mogelijkheden voor het eerst zag, was hij verkocht. En nu is Groningen dé plek waar je moet zijn voor expertise op dit gebied en fluorescentie voor medicijnontwikkeling.

Een pionier is hij, oncologisch chirurg Go van Dam van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG). En een wereld-expert inmiddels ook. In 2004 zag hij hoe collega’s in Washington erin waren geslaagd specifieke moleculen van cellen in muizen te laten oplichten. Nu staat hij aan het hoofd van Tracer Europe, een commerciële organisatie en spin-out van het UMCG op het gebied van fluorescentie van kankercellen, bacteriën, en medicijnontwikkeling en adviseert hij in de hele wereld over de klinische toepassing en uitvoering ervan.

,,Dít is het, wist ik toen ik die beelden uit het lichaam van die muis zag. Die techniek moeten we gebruiken om kankercellen in patiënten mee te laten oplichten. Drie jaar later mocht ik de eerste test op een eierstokkankerpatiënt doen. Het was ongelooflijk, iedereen in de operatiekamer werd emotioneel toen we op het beeldscherm exact zagen waar de kankercellen zaten. Dat moment vergeet ik nooit meer.’’

Foliumzuur

Een pionier dus. In 2004 was er nog niets dat leek op wat Van Dam een paar jaar later voor elkaar kreeg met een klein groepje techneuten. ,,Ik kende toevallig een Griek die speciale camera’s maakte. Hem is het gelukt er één te ontwikkelen die de juiste beelden kon maken. Een Amerikaanse chemicus bleek in staat stofjes te maken die exact de eigenschappen hadden die ik zocht.’’

De techniek werkt ongeveer zo: eierstokkankercellen nemen heel graag foliumzuur op. Ze hebben als gevolg daarvan een sterk verhoogd aantal antennes op hun buitenkant – receptoren - die helpen foliumzuur op te nemen. Geef dat foliumzuur een fluorescente eigenschap en spuit het vervolgens in via een infuus bij  de patiënt. Het fluorescent gelabelde foliumzuur vindt zijn weg naar de tumoren, waar de receptoren dit fluorescente speurstofje opnemen. Zet er het juiste licht en een speciale camera op en de kankercellen worden haarscherp zichtbaar.

Net zo gewoon als CT-scan

,,De voordelen zijn evident. Voor de chirurg, die veel preciezer kankercellen kan wegsnijden. En ook voor de patholoog, die daarna moet controleren of alle kankercellen zijn verdwenen. De belangstelling vanuit de hele medische wereld voor onze techniek is groot. Ja, ik denk dat het straks net zo gewoon is als een CT-scan maken, of een röntgenfoto nemen.’’

Ook al omdat de ontwikkeling in sneltreinvaart doorgaat. In Groningen is inmiddels een heel spectrum aan ‘tracers’, de oplichtende vloeistoffen, beschikbaar, waarbij Tracer Europe er voor zorgt dat de klinische testen van deze tracers op het hoogste niveau worden uitgevoerd bij patiënten. Want elke kankersoort heeft zijn eigen eigenschappen. ,,We werken nu ook samen met een bedrijf dat bouwt aan een stofje dat oplicht bij contact met verzuring dat aanwezig is in tumoren. Want dat is wat alle soorten kanker gemeen hebben: hun milieu is iets zuurder dan dat van gezonde cellen.’’

Kankercel is slot, wij hebben sleutel

Sinds 2009 maakt de onderzoeksgroep van Van Dam ook oplichtende antilichamen die specifiek op kankercellen afgaan. En dat opende weer nieuwe deuren, namelijk die van gepersonaliseerde medicijnen. ,,We kunnen precies in beeld brengen waar antilichamen blijven in het lichaam, tot op celniveau. Dus ook wat ze doen zodra ze kankercellen bereiken. Dat is cruciale informatie voor medicijnontwikkelaars en innovatieve behandelingen zoals immunotherapie.’’

Dat gegeven leidt tot bijzondere ontwikkelingen. ,,Ik zie het zo: de kankercel is het slot, wij hebben het sleuteltje. We houden ons nu ook bezig met een chemotherapie die van binnenuit kankercellen opblaast, zodra ze geactiveerd wordt door licht. Dat kan omdat we exact weten en zien welke stofjes door de zieke cellen worden opgenomen. Snijden wordt dan overbodig, gezonde cellen worden gespaard.’’

Meer dan kanker behandelen

Als het aan Go van Dam ligt, blijft het niet bij het opsporen en behandelen van kankercellen. ,,Het lukt ons nu al om infecties in beeld te brengen. Als we die techniek vervolmaakt hebben, ontvouwt zich een heel nieuwe wereld van mogelijkheden.’’

Snijden doet Van Dam zelf al een tijdje niet meer. Hij heeft zich volledig geworpen op Tracer, een spin-out van zijn onderzoeksactiviteiten binnen het UMCG. ,,Wij staan medici en ontwikkelaars van geneesmiddelen bij met raad en daad. Deze techniek staat nog maar aan het begin, we moeten niet willen dat mensen opnieuw het wiel gaan uitvinden of door slecht uitgevoerde studies met deze innovatieve techniek de verkeerde conclusies trekken. Door al die jaren van onderzoek en de behandelingen die we al doen, hebben we binnen Tracer de unieke expertise en werkprocessen. Daarvan moet iedereen gebruik kunnen maken, vind ik.’’

Tracer Europe BV

Tracer Europe is ontstaan als gevolg van innovatieve klinische translatie en professionalisering uit de onderzoeksactiviteiten van Van Dam binnen het UMCG. De groep werkt al jaren aan de ontwikkeling van oplichtende moleculen voor chirurgen, pathologen en gastro-enterologen. De startup biedt mogelijkheden voor preklinisch onderzoek en klinisch onderzoek, waarbij ze met behulp van de fluorescentie labelling kleine en grote farmaceutische bedrijven ondersteunt met de ontwikkeling van medicijnen en in staat is fluorescerende stofjes te ontwikkelen voor de behandeling van verschillende ziektes. Tracer Europe geeft daarnaast advies en trainingen aan medisch personeel wereldwijd voor het correct interpreteren van fluorescente beelden en design en uitwerking van fluorescentie gerelateerde valideringsstudies.