Ameland, pionier in Nederlandse energietransitie

Ameland, pionier in Nederlandse energietransitie

Ameland, pionier in Nederlandse energietransitie

Georgetown, Texas. Klimaatstrijder Al Gore zet het oliestadje in het spotlicht in zijn nieuwste film, An unconvenient sequel. Waarom? Omdat Georgetown volledig energieneutraal is. De kracht van zon en wind. Dat is het enige wat er uit de stopcontacten komt. Gore koos Georgetown, maar had net zo goed voor Ameland kunnen gaan, hoewel het Friese eiland nog niet zo ver is. Dat is een kwestie van tijd, niet in de laatste plaats vanwege Gronings onderzoek.

Over een jaar of 15 tot 20 moet alle energie die Ameland gebruikt ter plekke duurzaam opgewekt worden. Dat is een nobel (toevallig het lokale drankje op het eiland), maar vooral haalbaar streven. Het past ook bij de mentaliteit van het eiland, dat door de eeuwen heen bijna altijd zelfvoorzienend is geweest. Ameland gaat iets verder dan Georgetown. Het wil ook een zelfvoorzienende, duurzame watervoorziening hebben.

Dat gaat niet zomaar. Waar wek je windenergie op? Waar leg je zonnepanelen? Wat zijn de meest efficiënte technieken om water te zuiveren? Het is precies dat soort vragen waarop Groningse onderzoekers zich gestort hebben. In het Energy Transition Centre, kortweg EnTranCe vooral. Dat is ook de meest logische plek, een onderzoeksoase waar volop geëxperimenteerd wordt met nieuwe manieren van energiebesparing en –opwekking.

Wereld houdt energieproeftuin in de gaten

En zo’n centrum is heel hard nodig, zegt Klaas Jan Noorman, lector Energietransitie aan de Hanzehogeschool. ,,We moeten de transitie versnellen, want anders redden we de doelstelling om halverwege deze eeuw onafhankelijk van fossiele brandstoffen te zijn nooit. In Nederland zitten we nu op 6 procent duurzaam. Dat betekent dus: 94 procent niet.’’

,,We moeten de transitie versnellen, want anders redden we de doelstelling om halverwege deze eeuw onafhankelijk van fossiele brandstoffen te zijn nooit. In Nederland zitten we nu op 6 procent duurzaam. Dat betekent dus: 94 procent niet.’’

Een machine die ál het afval recyclet tot olie en gas staat proef te draaien bij EnTranCe. Partijen experimenteren er met nieuwe vormen van zonne-energie. Biogas wordt er gewonnen uit afvalwater. Nieuwe technieken van woningverwarming tonen er veelbelovende resultaten. EnTranCe is dé proeftuin in het landschap van de energietransitie.

Het is niet voor niks dat de deur er wordt platgelopen door hoogwaardigheidsbekleders uit binnen- en buitenland. Koning Willem Alexander was zo nieuwsgierig dat hij langskwam. De rest van de wereld houdt de energiespeeltuin op de Zernike Campus ook nauwlettend in de gaten.

Bottom-up is het geheim

Hoe kan dat? Deel van het geheim, is dat EnTranCe een initiatief van onderaf is. Niemand heeft opgelegd. Het ontstond vijf jaar geleden vanuit de overtuiging van de Hanzehogeschool, BAM, Gasunie en GasTerra dat er een kenniscentrum moest komen om de energietransitie een boost te geven. En dat begon allemaal in een container bij de bushalte, waar studenten zich konden uitleven in hun onderzoek naar alles wat met die transitie te maken heeft.

,,Dat is één van de belangrijkste kenmerken van hoe we de transitie moeten aanvliegen: bottom-up. En dat betekent een enorme omslag. Want nu is de energievoorziening grotendeels nog top-down georganiseerd. Zelfbeschikking is het toverwoord. Die kant gaat het op en Ameland is wat dat betreft een mooi voorbeeld.’’

Op het Waddeneiland wordt bijvoorbeeld getest met een hybride warmtepomp, die op EnTranCe het levenslicht zag. Die levert duurzaam verwarming, maar kan op piekmomenten overschakelen op gas. Biogas op den duur. ,,EnTranCe is de proeftuin voor dat soort technologieën. De volgende stap is ze testen in een afgebakend gebied, waar mensen dit soort technologieën in het dagelijks leven gebruiken. Dat levert weer nieuwe inzichten op.’’

Auto levert huis energie

Geëxperimenteerd wordt er ook in het project Solar Miles. In het project wordt onderzocht hoe elektrische auto’s op een slimme manier kunnen worden geïntegreerd in een ‘slim energienet’. ,,Nu is het systeem nog niet slim genoeg. Je krijgt stroom uit het stopcontact in de muur. Maar waarom zou je de energie in de accu van je auto niet ook aan je huis kunnen leveren als je de auto even niet gebruikt? Dat vraagt wel om vergroting van de bewustwording van mensen en aanpassingen van het mobiliteitsgedrag’’

Ameland wil net als EnTranCe pionieren, wil 15 tot 20 jaar voorop lopen in de energietransitie. De gemeente Ameland is aanjager van dat streven en vond in GasTerra, Eneco, NAM, Philips, Liander, TNO en EnTranCe partners. Het is een leergemeenschap, waarbij afspraak is dat alle kennis die wordt vergaard, gedeeld wordt.’’

En met EnTranCe heeft het project er in één klap een berg aan kennis en innovatiekracht bij, broodnodig om het eiland echt vooruit te helpen op weg naar energieneutraal. Het denken staat er nooit stil. ,,Dat geldt voor heel veel studierichtingen, niet alleen de technologische. Om de transitie te bewerkstelligen hebben we ook studenten nodig die de uitdaging aanvliegen vanuit de economische hoek, vanuit de psychologische en sociologische net zo goed. We hebben net weer een aantal studenten vacatures geopend. We maken grote stappen. Ik twijfel er niet aan dat we onze doelstelling op Ameland halen. Daarna kan de rest van het land in hoger tempo volgen.’’