‘Groningen’ wereldwijd erkend als expertcentrum voor astma en allergieën › City of Talent

‘Groningen’ wereldwijd erkend als expertcentrum voor astma en allergieën

‘Groningen’ wereldwijd erkend als expertcentrum voor astma en allergieën

‘Groningen’ wereldwijd erkend als expertcentrum voor astma en allergieën

Astma is een ongeneeslijke ziekte. Voorlopig. Gerard Koppelman en zijn onderzoeksteam zoeken vanuit het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) naar antwoorden. Wie krijgt astma of allergieën? Waarom? Hoe werken die aandoeningen? En: wat kunnen we eraan doen?

Astma. Het is in wezen een containerbegrip, een naam voor een serie aandoeningen aan de luchtweg. Allemaal met verschillende achtergronden, oorzaken en gevolgen. Maar met als overeenkomst dat ze deels genetisch bepaald zijn. En deels ook niet. Datzelfde geldt voor (andere) allergieën waar de mens mee te kampen heeft.

,,Dat maakt het zo ingewikkeld’’, vertelt Gerard Koppelman. Hij is hoogleraar Kinderlongziekten en kinderarts in het Beatrix Kinderziekenhuis, onderdeel van het UMCG, waar hij hoofd is van de sectie Kinderlongziekten en Kinderallergologie. ,,We hebben niet zo lang geleden nog in een wereldwijd onderzoek onder 360.000 mensen 136 allergiegenen ontdekt. Die hebben allemaal een beetje invloed. Het zou natuurlijker praktischer zijn als er gewoon één of twee genen zijn die de aandoeningen veroorzaken. Dan kun je die gericht behandelen.’’

‘Astmagenen’ ontdekt

Zo werkt het dus niet. Groningse onderzoeken naar de aandoeningen blijven als gevolg broodnodig om antwoorden te vinden. ,,In Groningen staan we wat dat betreft in een grote longonderzoekstraditie. Hier wordt al meer dan vijftig jaar toponderzoek op dat gebied gedaan. Dat wordt wereldwijd ook erkend. Daar staat een visie op de longziekte CARA (astma en COPD samen) bekend als de ‘Dutch Hypothesis’. En die stamt dus uit Groningen.’’

Het allereerste onderzoek in die trant was een groot onderzoek onder bewoners van Vlagtwedde en Vlaardingen. Om uit te vinden hoeveel invloed omgevingsfactoren hebben op de ontwikkeling van wat toen nog CARA werd genoemd. Deze mensen werden 30 jaar lang onderzocht; en dit bracht een schat aan informatie over de ontwikkeling van longziekte.

 ,,Die genetische kant van astma en allergie wordt steeds beter te achterhalen, omdat de technieken vooruit gaan. Niet zo lang geleden hebben we bijvoorbeeld plekken in het DNA van kinderen met astma gevonden die anders zijn in kinderen zonder die aandoening niet hebben. Dat zijn grote stappen voorwaarts.’’

Wie groeit eroverheen?

Toch blijven er nog veel vragen over. ,,Hoe kan het dat sommige kinderen over hun astma heen groeien, terwijl andere dat niet doen? We hebben ontdekt dat ook daar een genetische factor is aan te wijzen. Dat onderzoek moet vooral doorgaan, want als we leren welke genen ervoor verantwoordelijk zijn, kunnen we wellicht medicijnen maken op basis van die kennis. Voor de ontwikkeling daarvan werken we regelmatig samen met medicijnproducenten.’’

Om het nog wat gecompliceerder te maken, blijken omgevingsfactoren van even grote invloed te zijn op de ontwikkeling van astma en allergieën als erfelijke belasting. ,,Daar kijken we ook naar. In ons geval hier in het kinderziekenhuis onderzoeken we vooral wat maakt dat baby’s en kinderen allergieën krijgen of hebben. De lijst omgevingsfactoren is vrij lang. Roken door de moeder, borstvoeding of niet, het gebruik van visolie, de aanwezigheid van dieren, luchtverontreiniging en zo zijn er nog meer. Hebben allemaal in meerdere of mindere mate invloed. En ook opmerkelijk: kinderen kunnen zelfs astma ontwikkelen op basis van alleen de omgeving, dus zonder dat ze de genetische afwijking hebben.’’

De rode puf

Dat er uit Groningen antwoorden komen, is zeker. Wereldwijd worden Groningse onderzoekers erkend als experts op dit gebied. Niet alleen dat van de astma, maar ook van andere allergieën. ,,Je moet het zo zien: als er ergens in de wereld een congres is over astma en allergie, dan gaat er als vanzelf een uitnodiging naar Groningen.’’

Die traditie van expertise blijkt bijvoorbeeld uit de geschiedenis van de ‘rode puf’, een inhalatiegeneesmiddel voor mensen met astma. ,,Dat is een ontstekingsremmer die aantoonbaar levens gered heeft. Een van de eerste onderzoekingen die dat aantoonde, was een Nederlandse studie geleid door Groningse onderzoekers.’’

Gerard Koppelman heeft nog een hele wereld aan onderzoek voor zich liggen. Die wie weet ooit de mogelijkheid biedt een middel te vinden dat astma geneest. ,,Dat zou geweldig zijn. Maar eigenlijk moeten we vooral doorgaan met onderzoeken. We ontdekken meer en meer dat alle allergieën en astmavormen terug te voeren zijn op hetzelfde overreageren van het immuunsysteem. Dát zou de echte doorbraak zijn: als we iets vinden om daar wat tegen te doen.’’

Beatrix Kinderziekenhuis

Het Beatrix Kinderziekenhuis is onderdeel van het UMCG en stoelt op een lange traditie. In Groningen wordt kindergeneeskunde al meer dan 125 jaar als apart vak in praktijk gebracht. Het kinderziekenhuis hoort bij de vier grootste van het land en biedt unieke behandelingen, zoals levertransplantaties voor kinderen. Twintig specialismen op het gebied van kindergeneeskunde komen er samen. Jaarlijks worden er zo’n 20.000 kinderen behandeld.