Groningen koestert Nederlands eerste protonencentrum › City of Talent

Groningen koestert Nederlands eerste protonencentrum

Groningen koestert Nederlands eerste protonencentrum

Groningen koestert Nederlands eerste protonencentrum

Groningen heeft de primeur. Het eerste Nederlandse centrum voor protonentherapie opende zijn deuren in de eerste maand van 2018. Met grote voordelen voor duizenden patiënten die bestraald moeten worden.

Een reusachtige cyclotron is de machinekamer achter de ruimtes op het terrein van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) die er uitzien als gewone, moderne behandelkamers. Erin wordt een bundel opgewekt die heel nauwkeurig kan bestralen. Veel preciezer dan de normale radiotherapie. En dat is meteen wat de protonentechniek zo interessant maakt, zo voordelig voor een specifieke groep patiënten. Zo kostbaar ook.

Hans Langendijk is de kartrekker van dit project, het UMCG als geheel eigenlijk. De hoogleraar Radiotherapie ijvert er al sinds 2004 voor ,,Meer academische ziekenhuizen volgen nu. De centra in Delft en Maastricht zijn in aanbouw en Amsterdam volgt mogelijk later.

Precisiebommetje

Terwijl naar schatting tussen de 5000 en 7000 patiënten per jaar er voordeel bij hebben. Het gaat dan vooral om mensen die bestraald moeten worden op lastige plekken, bijvoorbeeld vlakbij vitale organen. ,,Door de precisie van protonentechniek voorkomen we dat gezonde cellen worden aangetast. Het aantal complicaties vermindert daardoor. Denk maar aan een patiënt met borstkanker. Dan wil je de stralen zo ver mogelijk uit de buurt van het hart houden.’’

Een andere groep is die waarbij een verhoogde dosis straling nodig is om kankercellen te bestrijden. Behandeling met de conventionele techniek zou in het geval van die patiënten te veel schade aan gezonde cellen berokkenen. ,,Ik vergelijk het meestal zo: fotonen zijn een kogel die dwars door het lichaam gaat en onbedoelde schade aanricht. Protonen zijn een precisiebommetje dat vooral lokaal schade berokkent.’’

In het UMCG ging de eerste behandelkamer in januari open. De tweede volgt in de zomer. Pas over drie jaar is het protonencentrum in Groningen opgebouwd tot de volledige capaciteit. Dat betekent dat niet alle patiënten direct geholpen kunnen worden. ,,Kinderen krijgen de hoogste prioriteit. Die ontvangen we nu al uit het hele land.’’

Gronings model wereldberoemd

Verreweg de meeste patiënten kunnen prima behandeld worden met de gewone radiotherapie op basis van fotonen. De wachttijd voor die bestralingstechniek is korter, de techniek is minder complex en twee keer zo goedkoop.

,,Voor Nederland is protonentechniek helemaal nieuw. Dus zijn we al een hele tijd bezig met het opleiden van radiotherapeuten, fysisch clinici en radiotherapielaboranten. En dat gaat ook nog een tijd door. In het buitenland wordt de techniek al langer gebruikt. We zijn in de aanloop naar de opening van ons centrum op verschillende plekken in de wereld wezen kijken en we hebben ook experts hierheen gehaald.’’

Die wereld heeft kennis gemaakt met wat het ‘Dutch Model’ is gaan heten, in Groningen bedacht en inmiddels internationaal gekend. Het is een selectiemethode om te bepalen welke patiënten de grootste kans op het grootste voordeel van protonenbestraling hebben. ,,Daarbij vergelijken we veel factoren. De kans op complicaties bij de traditionele techniek is daarbij het belangrijkst. We kunnen op basis van al die gegevens berekenen hoe hoog de dosis moet zijn, of protonentechniek de juiste keus is.’’

We staan aan het begin

Gek genoeg werd zo’n systematische afweging in de rest van de wereld nog niet gedaan. Het heeft te maken met Nederland. ,,In bijvoorbeeld Engeland en Amerika zijn het veel privéklinieken die met protonen werken. Daar moet je dus gewoon veel geld meenemen en dan word je behandeld. Hier werkt het anders. Al vanaf het begin werken we samen met overheid, verzekeraars en andere ziekenhuizen om een eenduidig protocol te krijgen. De indicaties moeten overal hetzelfde zijn en daarom is de Dutch Model ontwikkeld. Vanuit Groningen.’’

Voor Hans Langendijk is met de opening van het Groningse protonencentrum een langgekoesterde wens in vervulling gegaan. ,,Ik maakte heel wat jaren geleden al kennis met de techniek, ging me erin verdiepen en kwam tot de conclusie dat Nederland ook baat had bij die bestralingstechniek. Natuurlijk ben ik heel blij dat het nu zo ver is, maar mijn werk zit er absoluut nog niet op. We staan nog aan het begin.’’

Groningen werkt al kwart eeuw aan protonencentrum

Dat het UMCG het eerste ziekenhuis is waar bestraling met protonen wordt aangeboden, is historisch gezien logisch. De eerste Groningse artsen onderzochten de mogelijkheden 25 jaar geleden al. Omdat Groningen in het bezit is van het Kernfysisch Versneller Instituut – het centrum voor onderzoek naar subatomaire fysica en atoomfysica - , kon de uitwisseling van kennis internationaal organisch tot stand komen.