Winterslaap in een pilletje: sciencefiction?

Winterslaap in een pilletje: sciencefiction?

Winterslaap in een pilletje: sciencefiction?

ma, 22 mei 2017

Winterslaap in hamsters kon wel eens de sleutel naar de oplossing voor patiënten met een bloedvergiftiging zijn. Dit zou ook ouderen en astronauten kunnen helpen. Hoe? Dat weet internist in opleiding Hjalmar Bouma, die van de Nierstichting een beurs voor het onderzoek ontving.

Als internist in opleiding in het UMCG ziet Hjalmar Bouma op de spoedeisende hulp patiënten met bloedvergiftiging binnenkomen. Het vervelende is dat er geen specifieke behandeling is, dus krijgt de patiënt alleen antibiotica en ondersteuning. Het vooruitzicht is vaak niet goed. Wellicht dat daar nu verandering in komt. Dit voorjaar ontving Bouma van de Nierstichting Nederland een Kolff Junior Postdoc beurs van 200.000 euro. En tijdens de nieuwjaarsbijeenkomst van het UMCG was hem ook al een Mandema stipendium van 60.000 euro ten deel gevallen. Hiermee kan hij zijn eigen onderzoekslijn gaan opzetten, als Young Principal Investigator.

Energiefabriekjes
Hoe zit dat nu precies met een bloedvergiftiging? “Het probleem is de reactie van het lichaam op de bacterie”, legt Bouma uit. “De bloedvergiftiging veroorzaakt een sterke reactie van het afweersysteem. Hiervoor is extra energie nodig. Die energie wordt geleverd door de mitochondriën, de energiefabriekjes van de cellen. Ze moeten dus harder werken om de nodige energie te leveren. Maar doordat de energiefabriekjes van de cellen zo hard werken, produceren ze ook meer schadelijke zuurstofradicalen. En deze zuurstofradicalen zorgen ervoor dat de energiefabriekjes juist slechter gaan werken, en daardoor minder energie kunnen leveren.” Het lichaam werkt zichzelf dus eigenlijk tegen. En zo komt een patiënt in een levensbedreigende situatie terecht.

Winterslaap als sleutel
Hoe winterslaap hierbij kan helpen, werkt als volgt. Tijdens de winterslaap onderdrukken dieren hun stofwisseling tot wel 95 procent. En dus ook de productie van schadelijke stoffen én het afweersysteem wordt op een laag pitje gezet. Bouma en zijn team ontdekten tijdens onderzoek naar winterslaap ook het cruciale stofje waterstofsulfide, dat cellen beschermt. Deze was in de kweekvloeistof van cellen van hamsters (die een winterslaap hielden) wel aanwezig en in die van ratten (die geen winterslaap houden) niet. Bouma: “Cellen maken dit stofje zelf aan.”Nu wil Bouma uitzoeken of waterstofsulfide een patiënt met bloedvergiftiging kan beschermen. Daarvoor gaat hij onderzoeken of muizen zonder dit stofje slechter af zijn bij een bloedvergiftiging en meet hij van patiënten met een bloedvergiftiging op de Spoedeisende Hulp de concentratie waterstofsulfide. Als Bouma kan bevestigen dat waterstofsulfide de cellen echt beschermt, kan dit een gerichte behandeling opleveren.

Sciencefiction of niet?
Het onderzoek met waterstofsulfide is overigens ook relevant voor andere gebieden. Zo speelt schade door zuurstofradicalen ook een rol bij verouderen en is het mogelijk dat dit proces wordt versneld bij mensen met een bloedvergiftiging. Ook is Bouma lid van de denktank van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. “Bij verre ruimtereizen lopen de cellen van astronauten schade op door kosmische straling. We weten dat dieren in winterslaap minder vatbaar zijn voor dit soort schade. Het lijkt sciencefiction, maar het zou mooi zijn wanneer we die schade kunnen verminderen met een tabletje.”