Wat er gebeurt in je brein als je dagdroomt?

Wat er gebeurt in je brein als je dagdroomt?

Wat er gebeurt in je brein als je dagdroomt?

wo, 4 oktober 2017

Als je dagdroomt, wat zie je dan in je brein? Hoe, waar en wanneer wordt onze aandacht afgeleid? En wat zijn de effecten van meditatie? Neurowetenschapper Marieke van Vugt maakt computermodellen die dat verklaren.

Ook al doe je nog zo je best om geconcentreerd te blijven, voor je het weet dwalen je gedachten weer af. Soms is dat fijn, maar het kan ook helemaal niet prettig zijn als het zich uit in piekeren. Dan kan het zelfs leiden tot psychopathologie, zoals depressie. Mensen raken verstrikt in negatieve gedachtespiralen en komen er niet meer uit. Neurowetenschapper Marieke van Vugt onderzoekt hoe de mechanismen hiervan in onze hersenen werken, maar ook hoe we hier invloed op kunnen hebben.

Computer simuleert brein
“Als onderzoeker probeer ik uit te vogelen wat er gebeurt in ons brein en in onze geest als we afgeleid raken”, legt van Vugt uit in een video van de Rijksuniversiteit Groningen. Ze maakt computermodellen die dat verklaren. “Ik kan de computer aandachtstaken laten uitvoeren en tegelijk afleidingsprocessen simuleren, zoals dagdromen en piekeren. Ik kan dan zelfs aan de computer vragen: ‘was je met de taak bezig of was je aan het dagdromen?‘ Als de computer aan het dagdromen is, dan is het geheugen uit z’n herinneringen aan het ophalen en dan kun je hem zelfs vragen: ‘waar dacht je aan?’ Op die manier probeer ik door te simuleren om dat proces beter te begrijpen.” Van Vugt wil weten wanneer dagdromen nuttig is en wanneer het in piekeren verandert en tot stress leidt. En in welke mate het proces van afleiding beïnvloedbaar en aan te sturen is. “Kunnen we betere focus aanleren of schadelijke afleiding ontleren?”

De mediterende computer
Mediteren is voor van Vugt persoonlijk belangrijk, maar heeft ook in haar onderzoek een grote rol. Zo heeft ze zelfs een computermodel die meditatie simuleert. “Bij meditatie gaat het er niet om het dagdromen of piekeren te stoppen en het denken stil te leggen, maar om je beter bewust te worden van die processen zodat je een keuze hebt. Je kunt dit soort technieken aanleren. Er zijn ook steeds meer aanwijzingen dat meditatietechnieken zoals mindfulness positieve effecten hebben, bijvoorbeeld bij het verminderen van depressieve gedachten. Om dit beter te begrijpen hebben we de computer zo geprogrammeerd dat hij kan mediteren. En wat blijkt: na meditatie kunnen aandachtstaken beter worden uitgevoerd.”

Mediterende monniken
Maar van Vugt houdt het niet bij alleen computers. Ze doet ook onderzoek naar de meditatietechnieken die Tibetaanse monniken gebruiken. Deze monniken beoefenen geen mindfulness, maar analytische meditatie en debat. Hoe je dit voor je moet zien? De ene debater staat en de andere zit, waarbij de staande monnik in zijn handen klapt en voorover buigt terwijl hij een stelling roept. De zittende monnik moet hier zo snel mogelijk op reageren zonder inconsistent te zijn met zijn eerdere uitingen. In het onderzoek meet van Vugt met een speciale ‘muts’ hun hersenactiviteit en hoopt zo meer inzicht te krijgen in deze meditatietechniek en het effect op de hersenen.