Elf faculteiten, één doel: iedereen gezond ouder! › City of Talent

Aletta Jacobs School of Public Health maakt het waar

Elf faculteiten, één doel: iedereen gezond ouder!

Eén universiteit, één universitair ziekenhuis, elf faculteiten met samen één doel: meer gezonde jaren voor iedereen in Noord-Nederland. Dát is de gloednieuwe Aletta Jacobs School of Public Health. Van medici tot juristen, van economen tot theologen: samen bundelen ze hun krachten voor een gezonde regio. De ambitie? Over tien jaar is heel Noord-Nederland gezonder. Én een voorbeeld voor de rest van de wereld.

Wat zou ze trots zijn: Aletta Jacobs. Zij die als eerste vrouwelijke arts in Nederland afstudeerde. Aletta zette zich met hart en ziel in voor de minderen in onze samenleving. Nu, bijna anderhalve eeuw later, is zij de grote inspiratiebron voor ‘de Aletta’s van nu’; de wetenschappers die zich sterk maken voor een gezonder Noord-Nederland. Samen bundelen ze hun krachten in de gloednieuwe Aletta Jacobs School of Public Health (AJSPH), het netwerk waar de kennis van alle faculteiten van de Rijksuniversiteit Groningen (in totaal elf!) en het Universitair Medisch Centrum Groningen zich samen inzetten voor één doel: meer gezonde jaren.

Bizarre verschillen in 5 km

“Als je in Groningen van de wijk Helpman naar Selwerd of Vinkhuizen fietst, gaat de gemiddelde levensverwachting van de wijkbewoners die je onderweg tegenkomt zo een paar jaar naar beneden. Op een stukje van vijf kilometer. Dat is bizar.” RUG-onderzoeker en initiatiefnemer Jochen Mierau van de AJSPH legt het haarfijn uit. “In onze stad Groningen is vrijwel alles gelijk. Tijdens dat ritje verandert het zorgsysteem niet, iedereen kan terecht bij hetzelfde ziekenhuis en dezelfde verzekeraars. En toch zijn er grote gezondheidsverschillen tussen de bewoners van die wijken. De economische status van het gezin waarin je wordt geboren is erg bepalend voor jouw levensverwachting.”

Groningen? Daarom!

Waarom Groningen? Noord-Nederland is een kleine regio met grote verschillen. En juist dat maakt het zo interessant voor gezondheidsonderzoek. Mierau: “Wat we hier leren, is interessant voor andere delen van de wereld waar zulke verschillen ook zijn. Tussen landen, tussen continenten.” En er is nóg iets wat Noord-Nederland uniek maakt. In het programma Lifelines wordt data verzameld van 167.000 deelnemers. En dan van drie generaties. Mierau: “Deze data kunnen we direct in onderzoek gebruiken. Dat is enorm waardevol. Maar wat het nog mooier maakt, is dat we het effect van onze projecten ook direct kunnen meten. Hebben ze geholpen? Met de Lifelines-gegevens krijgen we dus direct inzicht.”

Nog niet eerder in Nederland

Het bijzondere aan de School is dat de wetenschappers niet alleen medici zijn, ze zijn van ongeveer alle denkbare vakgebieden: van medici tot economen, van juristen tot theologen. Nog nooit eerder werd dit in Nederland gedaan. Ze bundelen hun krachten voor één thema: meer gezonde jaren. Die zijn voor iedereen, vinden zij. Net als Aletta Jacobs dat ooit vond. Dus ook voor mensen met een achterstandspositie, want die mensen zijn er bijna 150 jaar na Aletta’s tijd nog steeds. Samen met academische en maatschappelijke partners (onder andere hogescholen, zorgverzekeraars en GGD’s) geeft Aletta richting aan het implementeren van kennis en het ophalen van kennisvragen uit de omgeving. Het idee achter Aletta komt van het succes van de onder meer de Harvard Chan School of Public Health en de Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health. Ook zij hebben één ambitie: Savings Lives – Millions at a Time. In Nederland zijn er al kennisinstituten voor volksgezondheid. Toch is er een groot verschil: deze instituten werken vaak vanuit één vakgebied, bijvoorbeeld alleen economisch of medisch. Groningen doet dat anders; hier werken experts van elf faculteiten en het universitair medisch centrum samen. Allemaal dragen ze bij met hun eigen expertise.

Aletta’s kloppend hart

Prachtige ambities, maar niet eenvoudig. Mierau: “We hebben eigenlijk geen flauw idee via welke tussenliggende stappen die sociaaleconomische verschillen leiden tot gezondheidsverschillen. Waarom is een armer persoon vaak ook minder gezond? Scholing, voeding, leefstijl, aardbevingen en recessies spelen daarbij allemaal een rol. Maar hoe dan? Welke dingen kunnen we beïnvloeden om de verschillen terug te dringen en hoe gaan we dat doen?” Grote vragen, maar die laten de harten van de ‘nieuwe Aletta’s’, de wetenschappers, alleen maar harder kloppen. Juist door samen te werken hopen zij antwoorden te vinden om Noord-Nederland gezonder te maken. Hoe? Door meetings, nieuwe onderzoeksprogramma’s en events bundelen ze hun krachten De uitkomsten zullen geïmplementeerd worden in de wijk, samen met Aletta’s partners.

Van antibioticaresistentie tot Fitbits

De aanpak is helder: binnen AJSPH werken ze in vijf thema’s. Eén van de thema’s is antibioticaresistentie. Een steeds groter probleem en als we niets doen, kunnen we over tien jaar niet meer opereren. Hoe regelen ziekenhuizen dit? En wat hebben dierenartsen in het veld voor impact? Ook werk en gezondheid is een belangrijk thema binnen de AJSPH en wetenschappers werken hier onder meer samen met het UWV om kennis om te zetten in daden. Hoe rollen we dit uit? En wat kunnen we voor de Noord-Nederlanders betekenen? Het mooie is dat sommige thema’s vanuit een soms onverwachte discipline worden aangevlogen. Zo ook het thema gezond gedrag. Neem je bijvoorbeeld een Fitbit? Of speelt ook voedingsmarketing een rol in gedragsveranderingen? En dan is er nog speciale aandacht voor de aardbevingen in Groningen. Die hebben namelijk -zo blijkt uit recent onderzoek- een groot effect op de mentale gezondheid van mensen die er wonen. Hoe kunnen we daar iets aan doen? Ook daar zet de AJSPH zich voor in.

Bluezone

En dan is er het thema dat al grote stappen maakt en waar de eerste dingen zichtbaar worden. Namelijk in de Groningse wijk Selwerd. Deze achterstandswijk is uitgeroepen tot een nieuwe ‘BlueZone’, dat zijn speciale plekken in de wereld waar mensen gemiddeld (én gezond) 90 jaar of ouder worden. In Selwerd kijken RUG- en UMCG-onderzoekers samen met gemeente en de grootste zorgverzekeraar naar het gezondheidsbeleid. Wat kan beter? Waar is behoefte aan? Door de AJSPH vinden wetenschappers en beleidsmakers elkaar. En dat is de basis voor effectief beleid.

Wetenschap voor burgers

Een mooi instituut, mooie wetenschappelijke artikelen, mooie subsidies, mooie samenwerkingen. Maar uiteindelijk draait het voor Mierau om één ding: “Wat heb je voor de regio bereikt, wat heb je voor Groningen gedaan? Die vraag moet centraal staan. Kunnen we gezamenlijk met de partners in de regio en met behulp van fundamenteel wetenschappelijk onderzoek invloed uitoefenen op het verminderen van gezondheidsverschillen in Noord-Nederland; dát wordt de ultieme test. Pas als dat lukt is de Aletta Jacobs School of Public Health echt geslaagd.”

Echt veranderen doe je zo: 3 tips

Gezonder eten, meer sporten, vaker bewegen en minder snacken. Allemaal goede voornemens, maar ook écht veranderen is een tweede. Hoe doe je dat? Een paar tips van het programma ‘Samen Gezond’ van Menzis:

  • Minder eten? Eet van een rood bord, dat remt de eetlust. Ook in een rustige ruimte dineren en eet eens met lichter bestek of stokjes; grote kans dat je sneller verzadigd bent.
  • Snel verleid tot snacks in de kantine? Spreek met jezelf een vaste snack-dag af.
  • Leefstijl veranderen? De volhouder wint. Neem er dus gerust een paar maanden de tijd voor. Als je écht verandert, heb je blijvend effect.

Meer tips? Kijk dan op samengezond.mensiz.nl. Wetenschappers van de AJSPH gaan samenwerken met Menzis en willen weten: welke tips hebben het grootste effect?