Dit doet slaaptekort met je geheugen

do, 25 augustus 2016

Wat gebeurt er eigenlijk als je slaapt? Uit eerder werk weten we dat kortere dutjes helpen om belangrijke herinneringen vast te houden. Maar hoe slaaptekort het geheugen aantast, wisten we nog niet. Hoofdonderzoeker en hoogleraar biologie aan de universiteit van Pennsylvania Ted Abel: ´Slaaptekort is een algemeen probleem in onze moderne 24-uurs maatschappij. Het heeft grote gevolgen voor gezondheid, welbevinden en het functioneren van de hersenen. Ondanks tientallen jaren van onderzoek wisten we nog steeds niet waarom slaaptekort slecht is voor de werking van de hersenen.´ In het wetenschappelijke tijdschrift eLife publiceerden de Groningse en Amerikaanse onderzoekers op 23 augustus hun bevindingen. Wat bleek nu? Dit onderzoek laat voor het eerst zien dat bij muizen die vijf uur minder slapen dan normaal, het aantal verbindingen tussen hersencellen in de hippocampus (het hersengebied voor leren en geheugen) afneemt. 

Zenuwsignalen

De grote vraag was: hoe kan dat? Eerst even een stukje uitleg. Synapsen zijn structuren die op onze zenuwcellen zitten en hiermee geven hersencellen signalen aan elkaar door. Een mogelijk verklaring voor een aangetast geheugen na minder slaap is, dat een verandering in de verbindingen tussen synapsen het geheugen beïnvloedt. Wat hebben de onderzoekers nu gedaan? Ze keken in de muizenbreintjes naar de invloed van korte periodes met slaaptekort. Hierbij keken ze naar de structuur van dendrieten; dat zijn de vertakte uitlopers van zenuwcellen die signalen van andere zenuwcellen ontvangen. 

Priegelwerk

Dit is nogal een priegelwerkje, want die dendrieten zijn minuscuul. Om de dendrieten toch zichtbaar te maken, gebruikten de onderzoekers een kleurtechniek. Hiermee konden ze in de hippocampus de lengte van de dendrieten bepalen plus het aantal uitstulpingen. Dit deden ze na een perioden van vijf uur slaaptekort. Wat bleek? Slaaptekort zorgde ervoor dat de lengte en de dichtheid van de uitstulpingen verminderde op de dendrieten in een speciale regio in de hippocampus: daar waar ons leren en geheugen plaatsvindt. 

Hoe een inhaaldutje helpt

De onderzoekers gingen nog een stap verder. Eerder onderzoek liet namelijk zien dat een inhaalslaap van drie uur genoeg is om de negatieve effecten van slaaptekort weg te nemen. Daarom herhaalden ze het experiment, maar nu mochten de muizen na het slaaptekort weer drie uur bijslapen. Deze inhaalslaap zorgde ervoor dat de dendritische structuren weer gewoon hetzelfde werden als die van muizen die normaal geslapen hadden. De vraag was hoe dat precies kan. ´Ons onderzoek liet zien dat de moleculaire processen die zorgen voor de negatieve effecten van slaaptekort lopen via het eiwit cofiline. Wanneer we deze blokkeren in zenuwcellen in de hippocampus van muizen met slaaptekort, zien we dat er geen afname is van de verbindingen tussen hersencellen en dat het geheugen van de muizen met slaaptekort gewoon goed werkt,´ verklaart eerste auteur Robbert Havekes, assistant professor bij het Groningen Institute for Evolutionary Life Sciences.

Gewoon even bijslapen

Volgens de onderzoekers laat dit onderzoek zien hoe belangrijk het is dat netwerken van zenuwcellen zich kunnen aanpassen aan slaaptekort. Abel: ´Het is opvallend dat de verbindingen tussen hersencellen na slechts een paar uur slaap weer helemaal hersteld zijn. Als mensen de broodnodige slaap inhalen, zijn ze bezig om hun hersenstructuur weer te herstellen.´ Een geruststellende gedachte. Mocht je weer eens een nachtje doorhalen of net even wat minder slapen? Geen nood, gewoon weer even inhalen. Zijn je dendritische structuren weer helemaal op orde.