Wat helpt écht tegen een jetlag? › City of Talent

Wat helpt écht tegen een jetlag?

Thomas Kantermann werkt in Groningen als chronobioloog. Hij bestudeert de invloed van tijd en licht op de mens. Jetlag bijvoorbeeld. Wat gebeurt er met je lijf waardoor je je zo beroerd voelt. En kun je dat voorkomen?

“Een jetlag is een mistiming  tussen je biologische klok in je lijf en de tijd op je bestemming. Je krijgt er last van als je sneller reist dan je lichaam aankan. In praktijk is dat meer dan 1 tijdzone per dag. Er zijn drie klokken waar je rekening mee moet houden: 

  • De biologische klok in je lijf. 
  • De natuurlijke klok (wanneer de zon opkomt en weer onder gaat). 
  • En de sociale klok. Die hangt aan de muur en vertelt streng de sociale -artificiële- tijd. 

"Bij een jetlag probeert het lijf de biologische klok weer gelijk te trekken met de natuurlijke en sociale klok, maar hij 'lags behind' (hij blijft achter). Vandaar de naam Jet Lag."

Chronobiologen hebben allerlei proeven uitgevoerd om te zien hoe het lichaam zich aanpast. Als je de sociale klok en de natuurlijke klok weghaalt (geen horloges, geen natuurlijk licht) dan zien we wat het lijf uit zichzelf wil doen. Dan blijkt dat voor veel mensen een dag eigenlijk iets langer dan 24 uur is. Bovendien slapen sommige mensen in 2 blokken als er wel natuurlijk licht is, maar geen kunstlicht. Bijvoorbeeld vier uur slaap, 2 uur wakker en weer 4 uur slaap. Na een proef synchroniseert het lichaam zich weer met de natuurlijke klok. 

Het wonderlijke is dat je door de confrontatie met licht te regelen binnen korte tijd beter kunt slapen. Als je moeite hebt in slaap te vallen kun je ‘s avonds beperken tot kaarslicht. Als je moeite hebt wakker te worden kun je met fel licht (het liefst van de zon) ervoor zorgen dat je vroeger met licht geconfronteerd wordt. Binnen een aantal dagen zie je goede resultaten. Vervelend genoeg is 1 enkele onderbreking van het patroon genoeg om overnieuw te moeten beginnen.” 

Is Jetlag schadelijk?

“Er is niet genoeg onderzoek gedaan om zonder meer te kunnen zeggen dat jetlag schadelijk is of niet. Onderzoek onder piloten en stewardessen suggereert wel dat er gezondheidsklachten kunnen ontstaan bij veel reizen door tijdzones. Maar of dat komt door slaapgebrek, door straling of iets anders is niet te zeggen op dit moment.

Opvallend is dat je niet beter kunt worden of gewend raken aan het te snel reizen. Jonge mensen kunnen er beter tegen dan oude mensen, maar iemand die al 30 jaar in ploegendienst werkt en daardoor steeds zijn klok moet synchroniseren heeft daardoor geen voordeel ten opzichte van iemand die net begint in een ploegendienst. Ons lijf is simpelweg niet gemaakt voor het regelmatig re-synchroniseren van onze klok.

Als je af en toe vliegt en daardoor te weinig slaap krijgt is dat niet zo problematisch. Maar doordat we overal kunstlicht hebben en tot kort voor het slapen gaan in schermen kijken is slaapgebrek wel een veel voorkomend chronisch probleem geworden. Dat leidt tot meer roken, obesitas en allerlei gezondheidsproblemen. 

"Probeer vooraf in het ritme te komen van je bestemming"

Vlieg je regelmatig, dan is het belangrijk om je goed voor te bereiden. Vlieg je af en toe, dan is het vooral prettiger.”

Wat werkt écht tegen een jetlag - Groningen City of Talent

Wat werkt écht tegen een jetlag - Groningen City of Talent
Tips tegen Jetlag*
  1. Probeer vooraf in het ritme te komen van je bestemming
    Elk uur tijdsverschil kost je een dag bijkomen als je naar het westen vliegt en anderhalve dag als je naar het oosten vliegt (omdat we makkelijker een iets langere dag, dan een iets kortere dag aankunnen).  Blijf je langer dan een dag, dan is het verstandig je voor te bereiden. Met kaarslicht (in plaats van kunstlicht) in huis en verduisteringsgordijnen kun je dagelijks een uurtje dichter bij de tijdzone van je bestemming leven. Dat scheelt je flink in je hersteltijd. Reis je naar het oosten: dan heb je ‘s ochtend veel licht nodig, en ‘s avonds maak je het vroeger donker in huis. Naar het westen precies andersom.
  2. Eet niet te zwaar voor en tijdens je reis
    Gek genoeg kan na een vlucht je maag denken dat het etenstijd is, je lever dat het tijd is om te rusten en op je horloge staat 10 uur ‘s ochtends. Om alle onderdelen in je lijf op hetzelfde schema te krijgen is het verstandig tijdens je reis licht te eten, zodat je lijf niet te hard aan het werk hoeft. 
  3. Vind zo snel mogelijk het ritme van je bestemming na aankomst
    Doordat je op een voor jou ongebruikelijk moment met licht wordt geconfronteerd gaat je lijf synchroniseren met de lokale tijd. Het probeert zich aan te passen. Ga daar zoveel mogelijk in mee als je je jetlag wil beperken. 

* Alle mensen zijn verschillend. De meeste zullen de effecten van deze tips merken. Maar het resultaat zal variëren van persoon tot persoon. 

Teksten: Thomas Kantermann - Rutger Middendorp | Fotografie: Reyer Boxum | Ilustraties: Maki